Gepubliceerd op vrijdag 29 januari 2021 door Jurriaan Cals.

Stel dat alles met elkaar te maken heeft en alles invloed heeft op al het andere. Wat betekent dat dan voor veiligheid? Wat betekent het voor veiligheid als je ervan uitgaat dat de wereld en daarmee het leven complex is? 

We merken al langer dat onze samenleving met de huidige wijze van organiseren niet meer werkt. We weten dat meer van hetzelfde, of de zoveelste cursus ‘nog witter dan wit’, ons niet meer de oplossingen brengt. Maar we hopen er stiekem wel op. Maar wat is dan ‘die manier’ die nu niet meer werkt of niet meer oplevert wat we graag zouden willen? 

 Eerst willen we kwijt dat we niet van mening zijn dat we tot nog toe verkeerd bezig zijn geweest. De afgelopen 30 jaar is ‘de veiligheid’ binnen organisaties en in de maatschappij enorm verbeterd. Er zijn veel minder incidenten, er is veel kennis en ervaring opgebouwd en er zijn veel structurele verbeteringen gerealiseerd. We zijn, in onze ogen, alleen in onze manier van denken doorgeschoten. Een manier van denken die ons niet meer brengt wat we graag zouden willen realiseren. We zijn doorgeschoten in onze gedachte dat zaken maakbaar en voorspelbaar zijn. We zijn doorgeschoten in ons geloof dat we alles kunnen controleren en daarmee kunnen beheersen. Wij noemen dat ‘Angelsaksisch managen’. Een wijze van organiseren die ons in de afgelopen eeuw veel welvaart heeft gebracht. Gebaseerd op de overtuiging dat wanneer we de juiste systemen toepassen en we de juiste controlesystemen hebben, we de toekomst kunnen sturen. Dat we daarin zijn doorgeschoten kunnen we overal om ons heen waarnemen in extreme vorm bij de toeslagaffaire bij de belastingdienst, maar ook in de zorg en het onderwijs zijn we in controlesystemen doorgeschoten. 

 Maar wat heeft dit nu met veiligheid te maken?

Wij zijn van mening ‘alles’. Stel je hebt twee brillen: één met Angelsaksisch perspectief en één met een Rijnlands perspectief. En met beide brillen kijken we naar de organisaties, en dit geval meer specifiek naar het organiseren van veiligheid binnen deze organisaties. Zetten we de Angelsaksische bril op dan kijken we met behulp van de vier uitgangspunten; Command, Control, Communication en Intelligence. Het doel is om een gecontroleerd, beheerst, voorspelbaar speelveld te creëren waar iedereen doet wat bedacht is en alles ‘compliant’ is. Je gaat uit van een werkelijkheid die zich gedraagt zoals jij dat van te voren bedacht hebt. Je omschrijft de wereld als best ingewikkeld, als gecompliceerd. Een wereld die je daardoor met het juiste systeem kunt beheersen. Daar komt ook de term versimpelen vandaan. 

 En wat zie je wanneer je een Rijnlandse bril opzet? Dan kijk je met behulp van vier principes; Vakmanschap, Verbinding, Vertrouwen en Inspiratie. Je weet en accepteert dat de wereld niet gecompliceerd maar juist complex is. Dat de wereld niet maakbaar en beheersbaar, maar daarentegen wel ontwikkelbaar is. Je denkt niet voor maar je denkt juist samen met de mensen die het werk uitvoeren. Samen met de mensen op de werkvloer ga je vanuit een gezamenlijke ambitie aan het werk. Het gezamenlijke uitgangspunt is een VanPlan. Je weet dat de wereld continue verandert en op basis daarvan spreek je elkaar aan op de dingen die je afgesproken hebt en leer je samen terwijl je met de uitvoering bezig bent. Twee verschillende brillen met twee afwijkende perspectieven en daarmee ook twee verschillende oplossingsrichtingen. 

 Het mag duidelijk zijn dat wij van mening zijn dat veiligheid niet iets is dat je kunt ontwerpen, implementeren en onder andere met behulp van systemen en veiligheidskundigen kunt controleren. Veiligheid is niet iets abstracts dat je vast kunt pakken of aan kunt wijzen. Veiligheid is iets dynamisch, iets dat tussen de mensen wordt gecreëerd, iets dat ‘leeft’ en zich aanpast wanneer de omstandigheden daar om vragen. Veiligheid gaat volgens ons niet over de mensen, maar ontwikkel je samen met de mensen En om deze reden spreken wij dan ook liever niet over veiligheid, maar over samen veilig werken. Het gevolg van Rijnlands organiseren.